© 2018 Marc-kensen Curvinglines /CJP
    All Rights Reserved.

Haitian Kreyòl

When it comes to my advocacy for the Haitian language, the motivation is ethical. It is rooted in my rational humanism.  Language enriches human lives, hence, when the language of a people is repressed, such an unethical act leads directly to poverty at all levels. After all, it is with words expressed within the confines of languages that we create everything. Yet, we would not be the only ones, as God reportedly created the world with WORDS.

I fight for the integration and evolution of the native Haitian language because its exclusion in Haitian courts, in Haiti's educational system, in legal documents, is preventing the vast majority of Haitian people from participating fully in democracy in all its forms from economic to academic. It is for this reason that I choose to write poetry, philosophy, and engage in intellectual discourse mostly in Haitian Kreyòl in spite of the fact that I reside in the United States. 

It is not just ethical for me, it is also an act of intellectual courage and practicality. I am currently and ardently working on a concept called Pwojè Sèvèl Tèt ("Mental Liberation Project")  My writing in Kreyòl enhances my writing in English and French. After all, established cognitive theories of psychology and neuroscience take for granted that we are the sharpest mentally in our native language. Therefore, any failure to write in Haitian Kreyòl will be done at my own expense intellectually, spiritually, and cognitively

Be Part of a growing movement: Order your SÈVÈL TÈT t-shirt TODAY!

Fè pati kokenn chenn mouvman sa: Achte mayo SÈVÈL TÈT pa w lan jodiya!

PWOJÈ SÈVÈL TÈT

 

SÈVÈL se yon pwojè ki anvizaje mete sou pye yon sistèm miltidimansyonèl kote pansè nan diferan domèn pral kontre pou bwase lide. Prensipalman, li anvizaje pibliye yon magazin mansyèl pou eksprime koze konsekan nan lang lakay ki pa lòt lang ke lang yo rele Kreyòl la. Pou ki sa? Dayè Kreyòl la se lang sèvèl tout Ayisyen natif-natal menm si li rich kou pòv, menm si li edike kou iletre, menm si li nwa kou blan - nan pwen lang sèvèl yon Ayisyen konprann pi byen ke Kreyòl. Yon reyalite ki pa ta dwe siprann okenn moun ki ase edike. Pou ki rezon nou di sa? Pa gen aryen ekstrayòdinè nan yon reyalite konsa paske se sa syans newoloji, lengwistik, sikoloji ak pedagoji atann. Dayè pa gen sosyete ni sivilizasyon san lang.

Kòm nou te di l deja, SÈVÈL se yon zouti literè ki pral la pou fasilite devlopman, pwodiksyon, ak echanj IDE ENTÈLEKTYÈL, KOZE KILTIRÈL, ZAFÈ SOSYAL nan lang lakay. Kwake SÈVÈL se yon angajman aktif, sètadi li ekziste pou kreyòl pa kont lòt lang, angajman aktif sa gen nan limenm yon aspè reyaktif  paske nou gen lentansyon itilize lang lan nan pwojè sèvèl la kòm yon mwayen tou pou nou fè reziztans, pou nou  fè demonstraksyon kont tout prejije lengwistik kolonyal ki baze sou mit sa:

 

Yon mit ki pretann ke kreyòl ta swadizan yon lang limite, sètadi li ta swadizan pa sofistike ase pou poze, kritike, konsevwa, bwase (sentetize) kesyon abstrè. Yo ajoute tou ke li ta swadizan pa ka nonplis rive pwopoze solisyon pou kesyon abstrè sa yo. Kwake nou gen pou abòde mit sa, objektif nou se pa pou nou angaje tèt nou nan yon polemik pèmanan kote nou pèdi tan nan yon dyèl entèlektyèl konstan ak pwopajè mit sa.

Pou ki sa nou fè chwa rele pwojè a SÈVÈL sitou magazin lan, e ki sinifikasyon ki dèyè imaj, senbòl sa yo ki entegre konsèp SÈVÈL lan?

Sèvèl, kòm nou tout konnen, se ògàn esansyèl pou lespri. Pa gen okenn èt vivan ke nou menm lezòm konsidere entèlijan ase ki pa gen sèvèl. Dayè, lè nou gen, ou pa gen dout sou entèlijans yon moun, nou di ke mou sa pa gen, ou moun sa gen sèvèl. Se menm koneksyon sèvèl ak entèlijans sa ki te enspire nou lè nou te fè chwa rele magazin lan SÈVÈL - paske angajman an esansyèlman se yon angajman entèlektyèl nan yon kontèks konsyans sosyo-lengwistik.

Menm jan koneksyon entèlijans ak ògàn sèvèl lan te enspire chwa tit pwojè a,  senbòl yo kou imaj yo tou swiv menm demach lan. Sètadi yomenm tou se rezilta sentèz ak koneksyon bagay nou wè, koze nou aprann, fè nou dekouvri dirèkteman, endirèteman nan mond lan. Pou kòmanse, nan senbòl ki nan imaj yo, gen sa ki senp tankou kat peyi Dayiti ke nou tout rekonèt san pèdi tan men gen sa ki pi konplike tankou tèm ki antoure ekzagòn lan nan yon konfigirasyon ki ta bay lepresyon yon solèy k ap klere.

Li pa nesesè pou nou elabore sou rezon chwa kat peyi Dayiti a nan konpozisyon imaj  lan paske rezon an evidan - nou se ayisyen, sou sa nou pa te janmè gen dout. Men li enpòtan pou nou di tou pou ki rezon nou bay depatman yo non sa yo.  Remake ke tout non yo tèmine an "ANS". Nou fè sa pou yo ka rime ak ENTÈLIJANS. Men non yo tou jwe yon wòl estratejik kou politik paske yo se yon ansanm atribi pozitif nou byen plase pou ranplase epitèt negatif ke yo souvan asosye ak depatman sa yo. Tankou yo gen tandans rele moun depatman lwès, sitou moun Pòtoprens, TAPAJÈ. Pou kontrekare sa, nou rele depatman lwès lan "REZISTANS”. Olye pou nou wè divizyon ant moun Plato Santral ak moun peyi Dominikani, nou deside rele depatman sa "ALYANS" pou montre ke amitye toujou ka fè bon vwazinay. Se nan kontèks sa ke nou devlope non depatman yo pou ba yo yon karakteristik ki esansyèlman pozitif.

E ekzagòn lan?

 

Ekzagòn lan limenm kòm nou tout konnen deja se yon poligòn ki gen sis kote; atò li se  yon figi ki gen egalman sis somè (kote ke de(2) kote kontre).

Ekzagòn nan imaj lan modifye: nan pwent anwo nèt la nou mete mo IDE men ak sa ki dirèkteman an ba li a nou jwenn mo OBJÈ . An jeneral IDE yo parèt sou fòm yon antite oubyen yon règ jeneral, atò nou mete arebò IDE de(2) tèm asosiyatif ki se KONSÈP ak PRESÈP.  Paske OBJÈ asosye ak matyè ak enèji sitou nan teyori relativite Einstein lan, nou mete arebò I MATYÈ ak ENÈJI paske nan teyori sa matyè/enèji se degouden/senkant santim.

 

Modifikasyon sa kreye tou yon aranjman ki bay ekzagòn lan yon aparans reyonan ki  fè li ta sanble ak yon solèy briyan ki se ekzakteman efè nou te anvizaje a - yon solèy ki ap briye sou peyi Dayiti, ki pote limyè pou klere tout kat kwen peyi Dayiti. Se pase isit na  rankontre: lespri se limyè epi limyè se lespri.

Men yon moun ka mande pou ki rezon ke se pa yon pentagòn nou te chwazi si se efè yon solèy briyan sou peyi Dayiti ke nou t ap chache pou nou senbolize?  Oubyen, pou ki sa ke nou pa te chwazi yon sèk pito? Dayè, se yon sèk moun konn itilize  tradisyonèlman pou senbolize solèy, yon moun ta ajoute tou. 

Men nou gen yon rezon enpòtan. Rezon an se paske yon ekzagòn gen sis kote pandan ke sis(6) se PI PITI NIMEWO PAFÈ KI EKZISTE. Yon nimewo pafè, tankou 6 ak 28, se yon nimewo ki egal ak sòm tout divizè positif pwòp li yo. Nou ka wè sa tousenpleman nan de ekzanp sa yo :

6 = 1 + 2 + 3 ; 

28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14.

 

Kounye la nou wè paske sis se PITI NIMEWO PAFÈ, nou chwazi sis ki limenm se yon nimewo fondamental nan konsèp ekzagòn lan pou senbolize reyalite sa: menm si Kreyòl PITI MEN LI PA PITIMI SAN GADÒ - sa vle di menm si pwopòsyon moun ki pale li, ki ekri li sou latè pa gran, moun ki entèlijan kou edike nan lang Kreyòl la toujou ka panse e komike pafètman tout ide konkrè kou abstrè ladan l menm jan tout lòt moun entèlijan kou edike konn abitye fè nan lang manman yo.

Remake tou ke anndan ekzagòn lan gen twa senbòl matematik: π Σ π ki se yon sigma(Σ) - limit siperyè a se yon en(1) ke nou  panche yon ti bò agòch pou ta fè li sanble yon aksan fòse sou yon E tandiske limit enferyè a se yon zewo(0) pou konplete konsèp adisyon kimilatif la ke senbòl zigma sa prezante. Remake tou ke sigma a nan mitan de senbòl pi (π) ki yomenm aranje nan yon fason pou fè yo parèt tankou yon pè T. Konsa toulè twa senbòl yo ansanm ka parèt tankou yo ta sòti pou eple mo "TÈT" la. 

 

Lè mo TÈT la konekte ak mo SÈVÈL lan, li ban nou fraz sa: SÈVÈL TÈT.

 

Finalman koub lan limenm, sa ki prèske antoure imaj lan, li trase yon pwofil tèt, men li anmenm tan tou yon mak kesyon. Prezans li se pou fè pase mesaj ke se nan Sèvèl ke tout bagay limanite kreye sòti - atò poze kesyon sou pwoblèm ke nou rankontre nan lavi a, solisyon ke nou pwopoze pou rezoud ou tante rezoud pwoblèm sa yo pa sòti lòt kote ke nan aktivite mantal ki yomenm kap gèmen nan SÈVÈL.

 

REYALITE A: KET N AP JWI, KET N AP LITE

SE NAN SÈVÈL KE NOU TOUT  WÈ L